طبیعت:

              بری (اقومارثون) : آخـر ســوم گــرم و در دوم خشـک

            بستانی (مارثون ): اول سوم گرم و در آخر اول خشـک

                بقـراط گرم در دوم و خشـک در اول دانسـتــه

            تخم آن گرم تر از برگ و بیخ آن قوی تر سایراجزای آن

·        مفتح سدد مجاری سینه و کبد و طحال و گرده و مثانه

·         مسکن اوجاع آنها که از برودت باشد

·         مقوی باصره و معده

·         محلل ریاح و اخلاط غلیظه

·         مولد شیر و زیاد کننده آن خصوصا تازه آن

·         مدر بول و حیض

·         تریاق سموم حیوانی

·         مجفف قوی و با قوت قابضه

* آشامیدن طبیخ تخم آن جهت خفقان و غشی با گل گاوزبان

* و با پر سیاوشان و انجیر جهت سرفه و ربو و عسر نفس

* و با ادویه مناسبه و به تنهایی نیزجهت تحلیل ریاح غلیظه ودرد پهلو

و تهیگاه و قولنـج و رفع رطوبـات رقیقه و غلیظه و چسبنده به معــده

  - رفع اسهال مزمن

  - غثیان و دفع بلغم حامض

  - بدرقه قوت ادویه و ایصال آنها به اطراف بدن

  - و بدستور با زیره سبز جهت رفع اسهال و تقویت معده

* بــا عســل و یــا سـکنجبیــن جهـت تبهــای کهنـه مفیــد

* وبا آب سرد در هنگام تبها مسکن غثیان و التهاب معده

* و طبیـخ آن با شـراب یا غیر آن جهـت گزیدگی جانوران سمی چـون

 کژدم و زنبور و مانند اینها

* آشـامیـدن یـک درم آن بطـریق سفوف جهت دفع حرقت معـده حـادث

از بلغم حامض به نشف و تبخیـر و به اخـراج آن از مکــان خـود وبه

ادرار به بول

* و خوردن سفوف آن گلقند سرشته جهت تقویت معده و رفع رطوبات

 و بلاغم آن و با شیره آن خصوص اندک گرم نموده

* و مالیدن سفوف آن بر شکم اطفـال جهـت رفـع نفــخ و درد آن مفیــد

* عصاره برگ تازه آن جهت حدت بصر نافع

* و بعضـی در هنگام تـری و تـازگی نـزد آتـش می دادنـد چـون از آن

رطوبتی برآید آنرا جمـع مـی نماینـد بـرای چشـم فـعل آن ابلـغ اسـت از

عصاره آن که آب آنرا گرفته خشک کرده و درچشـم کشـند بـه تنهایـی

 و یا با ادویه مناسبه

* و چون آب تازه آنرا بر آتش گذارند تـا دو سـه جوشـی بخـورد کـف

آنرا با عسل و سکنجبین در چشم کشند جهـت منـع نـزول آب و تقویـت

روشنایی آن نافع

* و چون عصاره برگ تازه آنرا با زهـره قـلیواج در شیـشه کرده سـه

 هفته در آفتـاب بیاویـزند اکتـحال بدان مانـع نـزول آب و دافـع ضعـف

 باصره و انتشار است

* طـلای  بیـخ  آن بـا عسـل جهــت گـزیـدن سـگ دیـوانـه نـافـــع

* صمغ آن در افعال مانند عصاره آن است و جهت تقویت باصره

 و نزول آب در چشم نزد فرود آمدن و جهـت تفتـیت حصـاة نافـع

○ مضر محرورین    ( مصلح آن صندل و سکنجین که  بطی ء الهضم

 و مرخی معده )

○ مقدار شربت: 

                     از تخـم آن تـا یــک مثقــال و دو مثقــال نیــز

                     از بیخ آن در مطبوخات دو مثقال تا سه مثقال

○ بدل آن تخم کرفس است

رازیانه بری:

               - آخر سوم گرم و در دوم خشک

               - یرقان

               - جهت تقطیرالبول

               - تنقیه رحم و قروح از چرک

               - اسـهــال  مـزمــن

               - رفع احتباس حیض

               - تفتیت حصاة

               - تبهای مزمن

               - تنقیه رحم و قروح از چرک

·         ضماد آن جهت گزیدن سگ دیوانه نافع

·         آشامیدن طبیخ آن با شراب جهت رفع سمیت و گزیدگی حیوانات سمی